Recovering context in Psychiatry

[On the merits of narrative meaning making for recovery, care and research in a medical field]

De afgelopen jaren heeft de herstelvisie in de geestelijke gezondheidszorg terrein gewonnen. Binnen deze visie staat het hervinden van identiteit, hoop en betekenis na psychische ontregeling centraal. Een belangrijk middel daarbij is het persoonlijke verhaal: hoe mensen zelf betekenis geven aan hun ervaringen. Daarover gaat het proefschrift van Nienke van Sambeek, Herstel context in de psychiatrie. Het onderzoek richt zich op betekenisgevingsprocessen bij mensen die langdurig te maken hebben met psychische ontregeling en psychiatrische zorg ontvangen.

Op basis van kwalitatief, narratief onderzoek bij de Verhalenbank Psychiatrie laat het proefschrift zien dat mensen op zeer verschillende manieren betekenis geven aan psychische ontregeling. Die betekenisgeving is geen puur individuele aangelegenheid, maar een sociaal proces dat vorm krijgt in relaties, instituties en dominante ideeën over psychische kwetsbaarheid.

Een opvallende bevinding is dat zorgontvangers zich binnen de psychiatrie vaak onvoldoende ondersteund voelen in hun zoektocht naar betekenis. Zij ervaren passieve tegenwerking, zoals het ontbreken van belangstelling voor hun levensverhaal, en actieve tegenwerking, bijvoorbeeld wanneer hun betekenisgeving wordt gediskwalificeerd of wanneer toegang tot psychotherapie wordt ontzegd. Vooral mensen met psychosegevoeligheid en een traumatische voorgeschiedenis ondervinden hierbij vooroordelen. Achterhaalde opvattingen dat praten over trauma gevaarlijk zou zijn, kunnen hun herstelproces juist belemmeren.

Het onderzoek laat zien dat mensen met ernstige psychische problemen wél in staat zijn tot helpende betekenisgeving, mits zij steunende, gelijkwaardige en niet-oordelende relaties ervaren. Herstelondersteunende psychiatrie vraagt daarom om zorg en onderzoek die persoonlijke verhalen serieus nemen en betekenisgeving zien als een gezamenlijke opgave.

Lees hier het proefschrift.